κύκνος
ο, ουσ.
- (ορνιθ.) πτηνό της οικογένειας των Νησσιδών, πανέμορφο και διάσημο για την ερωτική του ισόβια επιλογή συντρόφου αλλά και στάση μεταξύ τους
- [ως κυρ. όν.:] α) (ναυτ.) «Κύκνος», πλοίο θρύλος της οικογένειας Εμπειρίκου, ναυπηγήθηκε το 1930, χρησιμοποιήθηκε ως βοηθητικό πλοίο στο Β΄ Π.Π. και από το 1947 μετέφερε τρόφιμα και υγειονομικό υλικό της αμερικανικής βοήθειας για λογαριασμό της UNRA, β) (αστρον.) αστερισμός του Β. Ημισφαιρίου που η θέση των αστέρων του θυμίζει τη φιγούρα του κύκνου με ανοιχτά τα φτερά, γ) (μυθολ.) ο *Κύκνος, όνομα πολλών ηρώων.
Μυθολογια
Κύκνος, με το ίδιο όνομα πολλοί ήρωες που είχαν στο τέλος της πορείας τους την ίδια τύχη. α) Ο παλαιότερος μύθος θέλει τον Κύκνο σύμμαχο των Τρώων. Παρά την αντίσταση που προτάσσει, νικιέται από τον Αχιλλέα και, με παρέμβαση του θεού και πατέρα του Ποσειδώνα, μεταμορφώνεται στο ομώνυμο πουλί. β) Ένας άλλος ήρωας, βασιλιάς της Λιγυρίας, φίλος του Φαέθοντα, έχοντας αποκτήσει από τον Απόλλωνα μελωδική φωνή, θρήνησε το φίλο του με το δικό του τρόπο, όταν ο Δίας εξαπέλυσε τους κεραυνούς του και τιμώρησε τον Φαέθοντα. Ο Απόλλωνας τον λυπήθηκε και τον μεταμόρφωσε πρώτα σε κύκνο κι ύστερα σε αστερισμό.
Χάρης Παπακυριακού, Λεξικό της Θάλασσας, Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας, Αθήνα 2026, λήμμα «κύκνος», σσ. 464-465. https://navalhistory.gr/lexiko/κυκνοσ/