Κείμενο Δημήτρης Τσιγγάρης
Από αρχαίων χρόνων και οπουδήποτε πάνω στη γη, για τη διαβίωση και την κάλυψη των καθημερινών αναγκών του συνεχώς αυξανόμενου πληθυσμού του ανθρωπίνου γένους και των δημιουργούμενων κοινωνικών ομάδων, ήταν απαραίτητη η εξασφάλιση περισσοτέρων αγαθών τα οποία δεν μπορούσαν να συλλέξουν ή να καλλιεργήσουν ή να κατασκευάσουν στον τόπο που διαβιούσαν.
Εκτός από τις ανάγκες σε είδη διατροφής και πρώτες ύλες, ήταν απαραίτητα πολλά περισσότερα, τα οποία ο άνθρωπος έπρεπε να εξεύρει σε άλλες γεωγραφικές τοποθεσίες και να τα μεταφέρει στον τόπο του, αναπτύσσοντας μια διακίνηση και ανταλλαγές προϊόντων, εγκαινιάζοντας κατά κάποιον τρόπο τις αρχικές μορφές του εμπορίου και των μεταφορών. Εννοείται ότι αρχικά αυτό συνέβαινε μεταξύ τόπων ευρισκομένων σε κοντινές αποστάσεις και με διάφορα μέσα μεταφοράς, κατά κύριον λόγο δια ξηράς, χωρίς όμως να εξαιρούνται και οι δια θαλάσσης ανταλλαγές με σχεδίες ή αργότερα με πλοιάρια της κάθε εποχής.
Με την πάροδο των εποχών, τη σταδιακή ανάπτυξη οργανωμένων πλέον κοινωνιών και τη δημιουργία κρατών, η αύξηση και συστηματοποίηση του εμπορίου όχι μόνο μεταξύ γειτονικών χωρών αλλά και μακρινών υπερπόντιων, έγινε συνήθης και ζωτικής σημασίας πρακτική. Έτσι, ο όγκος των εισαγομένων και η διαθεσιμότητα προϊόντων από διαφορετικές χώρες παραγωγής και αντίστροφα άλλων εξαγόμενων, αυξανόταν συνεχώς αφού οι άνθρωποι βρέθηκαν στην ανάγκη εκτός από περισσότερα είδη διατροφής όπως προαναφέρθηκε, να προμηθεύονται και πολλά άλλα. Όπως π.χ. περισσότερες και διαφορετικές πρώτες ύλες, μηχανήματα και είδη πρώτης ανάγκης.
Με τη σταδιακή εκβιομηχάνιση των προηγμένων χωρών και τη βελτίωσή του βιοτικού επιπέδου σε πολλές άλλες, ακολούθησαν τα οικιακά είδη και οι ηλεκτρικές συσκευές, τα βιομηχανικά εξαρτήματα, τα διάφορα ανταλλακτικά, τα είδη πολυτελείας και τόσα άλλα, μη εξαιρουμένων αργότερα τον 20ο αιώνα των αυτοκινήτων, ακόμα και των συναρμολογούμενων οικίσκων οι οποίοι ήταν ευκολότερο να χρησιμοποιηθούν σε ειδικές περιπτώσεις, αντί της οικοδόμησης καινούριων. Στη διαδικασία αυτή ήταν κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένες να υπεισέλθουν όλες ή σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου και να διακινούν προϊόντα ανάλογα με τις ανάγκες τους ή τις δυνατότητες παραγωγής τους, ενώ κάποιος μπορεί να φανταστεί εύκολα το πόσο τεράστιο όγκο έφτασε να αντιπροσωπεύει σταδιακά αυτή η παγκόσμια διακίνηση. Ιδιαίτερα μετά τους δύο μεγάλους παγκόσμιους πολέμους ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες των ανοικοδομήσεων, της αποκατάστασης των υποδομών και της παραγωγής, κυρίως των χωρών που είχαν συμμετοχή σε αυτούς και υπέστησαν τις επιπτώσεις.
Από ένα χρονικό σημείο του μακρινού παρελθόντος και μετά, στις διεθνείς μεταφορές πρωταγωνίστησαν τα πλοία. Και πριν από την εποχή του σιδηροδρόμου και του αεροπλάνου, το συντριπτικά μέγιστο ποσοστό της διακίνησης των παντός είδους εμπορευμάτων και των υπερπόντιων μεταφορών διεξαγόταν με μικρά αρχικά πλοιάρια και πλοία, ενώ ακολούθησε η εποχή των μεγάλων ιστιοφόρων του 18ου και του 19ου αιώνα, με ένα μόνο ελάχιστο ποσοστό σε ορισμένες περιοχές του κόσμου να μεταφέρεται δια ξηράς με μεγάλα οργανωμένα καραβάνια. Βέβαια σταδιακά η ανάπτυξη του σιδηροδρόμου, των οδικών αλλά και των από αέρος μεταφορών περιόρισαν κατά ένα ποσοστό την κυριαρχία του πλοίου χωρίς όμως σημαντική διαφοροποίηση, ενώ εν τω μεταξύ στη ναυτιλία είχε παρέλθει η εποχή των ιστίων και τα πλοία είχαν γίνει μηχανοκίνητα. Αν κάνουμε δε έναν σύντομο επιμερισμό, σε κάθε εποχή το μεγαλύτερο ποσοστό της διακίνησης των εμπορευμάτων έχει γίνει δια θαλάσσης, πιθανόν έως το 70 % ή και περισσότερο, αν και είναι δύσκολο να καθοριστεί αυτό επακριβώς αφού οι υπολογισμοί ανάλογα με τον σκοπό τους μπορεί να είναι διαφορετικοί, είτε με βάση τον όγκο και τη φύση των φορτίων, είτε το βάρος τους ή και την οικονομική τους αξία.
Ποια όμως ήταν τα πλοία τα οποία, μετά τους δύο μεγάλους πολέμους, ειδικότερα μετά τον Β’ Π.Π σε μια μακρά περίοδο ανοικοδόμησης των ελεύθερων πλέον κρατών, της εκβιομηχάνισης του κόσμου, της θεαματικής βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου αλλά και της σταδιακής αύξησης του καταναλωτισμού σήκωσαν έως και πρόσφατα το βάρος των μεταφορών των καταναλωτικών ειδών της καθημερινότητάς μας ;
Από την Αγγλική ονομασία General Cargo η οποία ήταν η ως επί το πλείστον χρησιμοποιούμενη και στη διεθνή ορολογία για τα γενικά μη ομοιογενή φορτία, τα πλοία αυτά κατηγοριοποιήθηκαν σαν General Cargo Carriers, ή στην Ελληνική σαν Πλοία Γενικού Φορτίου, ενώ για τις καθημερινές ναυτιλιακές συναλλαγές και ευκολία, ήταν εξίσου γνωστά και σαν τα «Τζενεραλάδικα» με ναυπηγικές προδιαγραφές και κύρια χαρακτηριστικά τα οποία μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες (και) των συγκεκριμένων μεταφορών των ανομοιογενών φορτίων.
Για περισσότερη κατανόηση της περιγραφής της έννοιας «γενικό φορτίο», ο γράφων θα αναφέρει την πραγματική περίπτωση φόρτωσης ενός τέτοιου πλοίου σε λιμάνια της Ανατολικής ακτής των ΗΠΑ με είδη όπως μεταξύ άλλων σωλήνες διαφόρων διαμετρημάτων για διυλιστήρια πετρελαίου, ξύλινα κιβώτια περιέχοντα μονάδες κλιματιστικών, άλλα με διάφορα μηχανήματα ή και ιατρικό και νοσοκομειακό εξοπλισμό, μικρότερα με διάφορα εργαλεία μηχανουργείου και ξυλουργού, εξαρτήματα και ανταλλακτικά γερανών, όπως επίσης και συσκευασμένα σε κιβώτια πολυτελή είδη ένδυσης, προϊόντα καπνού, κιβώτια με ηλεκτρικές συσκευές, προκατασκευασμένοι λυόμενοι οικίσκοι και πολλά άλλα. Προορισμός τους, χώρες της Νοτιοδυτικής Ασίας, από όπου εν τέλει, διαφορετικά είδη φορτώνονταν στο ίδιο πλοίο για διάφορους άλλους προορισμούς.
Τα πλοία λοιπόν αυτά, τα «Τζενεραλάδικα», έπρεπε να συμπληρώνουν ορισμένα χαρακτηριστικά και ναυπηγικές προδιαγραφές για την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση του συγκεκριμένου trade, πρωτίστως συμπεριλαμβανομένης και της ασφάλειας των επιβαινόντων και των φορτίων. Όπως π.χ. να έχουν υψηλή κατά το δυνατόν ταχύτητα, να διαθέτουν ισχυρά και ευκολοχείριστα μέσα φορτοεκφόρτωσης που να συμπεριλαμβάνουν και κάποια ενδυναμωμένα μεγάλης ανυψωτικής ικανότητας (ισχυρό γερανό ή «μαγκιώρα μπίγα» από το Ιταλικό maggiore-κύριο και biga-ναυτικός φορτωτήρας), ενδιάμεσα καταστρώματα κάτω από το κύριο κατάστρωμα, ενδυναμωμένο εσωτερικό πυθμένα και καταστρώματα για δυνατότητα τοποθέτησης και βαρέων αντικειμένων, πιθανόν και χώρο ψυγείου ή κατάψυξης, εξοπλισμό έχμασης προς στερέωση και ασφάλιση των φορτίων ώστε να αποφευχθεί τυχόν μετακίνηση εν πλώ, κ.α.
Σπάνια ήταν μεταφορικής ικανότητας άνω των 15,000 τόνων και η απασχόληση τους ήταν στις λιγότερες περιπτώσεις για ένα απλό ή ένα κυκλικό ταξίδι, ενώ περισσότερο συνηθισμένη ήταν η από μεγάλες πλοιοκτήτριες εταιρείες ή από ναυλώτριες εταιρείες, η μόνιμη καθιέρωση σταθερών δρομολογίων με τακτές προσεγγίσεις σε συγκεκριμένα λιμάνια. Έτσι, οι εισαγωγείς, ή αντίστροφα οι εξαγωγείς προϊόντων, π.χ. ένας εισαγωγέας ελαστικών αυτοκινήτων, μπορούσε στο συμβόλαιο αγοράς να συμπεριλάβει τον τόπο και τον χρόνο παράδοσης του εμπορεύματος στο πλοίο μεταφοράς, ή ακόμα και το όνομα του ίδιου του πλοίου.
Οι υπηρετούντες σε αυτά τα πλοία ενίοτε με τη συνεργασία των φορτωτών, είχαν το δύσκολο έργο (σε πολλές περιπτώσεις πραγματικό σταυρόλεξο) και την ευθύνη της φόρτωσης και ακολούθως της εκφόρτωσης του φορτίου με πολλαπλά κριτήρια και ενδελεχή μελέτη πολλών παραμέτρων. Τα φορτία π.χ. που ήταν προς εκφόρτωση σε επόμενα λιμάνια προσέγγισης, δεν έπρεπε να τοποθετηθούν πάνω από αυτά που προορίζονταν για τα προηγούμενα λιμάνια βάσει του προκαθορισθέντος δρομολογίου (rotation). Ούτε φυσικά τα βαριά φορτία να φορτωθούν πάνω σε ευπαθή ή εύθραυστα και επίσης να μην γίνεται υπέρβαση του επιτρεπόμενου από τον ναυπηγό ανώτατου βάρους ανά τετραγωνική μονάδα επιφανείας των καταστρωμάτων και βέβαια, πάντα με γνώμονα την ευστάθεια του πλοίου, την κατά το δυνατόν οριζοντιότητα ως προς την ίσαλο γραμμή, αλλά και την αποφυγή κλίσεων προ τη μία πλευρά ή την άλλη. Και όλα αυτά, προ της εφεύρεσης και εφαρμογής σχετικών προγραμμάτων πληροφορικής και τη βοήθεια του computer.
Από άλλη άποψη όμως, η υπηρεσία στα πλοία αυτά ήταν ελκυστική για πολλούς ναυτικούς λόγω της μακρότερης κάποιες φορές παραμονής του πλοίου στο λιμάνι αφού ακόμα τα μέσα φορτοεκφόρτωσης και του πλοίου και των λιμανιών δεν είχαν εκμοντερνιστεί όπως στη σύγχρονη εποχή μας, οι συχνές προσεγγίσεις προσέφεραν τη δυνατότητα ανεφοδιασμού και βελτιωμένης τροφοδοσίας , και επίσης λόγω της αυξημένης δυνατότητας επαφής με τους οικείους τους στην πατρίδα όταν δεν υπήρχαν διαδικτυακές ευκολίες και κινητά τηλέφωνα!
Οι μεταφoρές όμως, όπως περιεγράφηκαν πάρα πάνω, παρά τη χρησιμοποίηση των κατάλληλων πλοίων και την πολύ καλή οργάνωση του κύκλου «φορτωτής – μεταφορέας- παραλήπτης», παρουσίαζαν και αρκετά μειονεκτήματα και κινδύνους. Οι καθυστερήσεις λόγω καιρικών συνθηκών π.χ., δεν ήταν σπάνιες αφού η φορτοεκφόρτωση έπρεπε να σταματήσει σε περιπτώσεις βροχής , ή, αν οι μετεωρολογικές συνθήκες εν πλω δεν επέτρεπαν την ανάπτυξη όλης της ταχύτητας του πλοίου. Οι ζημιές στις συσκευασίες και κατ’ επέκταση στο περιεχόμενο από απροσεξίες των λιμενεργατών ή από αστοχίες του εξοπλισμού κατά τη φορτοεκφόρτωση, ήταν αναμενόμενες. Οι απώλειες εμπορευμάτων στα λιμάνια λόγω κακής οργάνωσης των αποθηκών προσωρινής φύλαξης ή και κλοπών επίσης δεν ήταν σπάνιες, και γενικά, παρά τις οργανωτικές προσπάθειες των εξειδικευμένων στο συγκεκριμένο trade εταιρειών και των έμπειρων πλοιάρχων και αξιωματικών του Ε.Ν. που υπηρετούσαν στα πλοία, οι κίνδυνοι και οι απώλειες ήταν μέρος της όλης διαδικασίας.
Έως την εποχή του τέλους της δεκαετίας του 1960 όταν άρχισε δειλά στην αρχή και επεκτεινόμενη κατά τη δεκαετία του1970, η τοποθέτηση εμπορευμάτων του ίδιου φορτωτή η παραλήπτη μέσα σε μεταλλικά κιβώτια τα γνωστά σαν Εμπορευματοκιβώτια και διεθνώς Containers, τα οποία ήταν έτσι κατασκευασμένα ώστε να σφραγίζονται, να μπορούν να αναρτηθούν από τα μέσα φορτοεκφόρτωσης με ειδικά άγκιστρα όπως επίσης και να διευκολύνουν την αγκίστρωση τους με μηχανισμούς έχμασης για αποφυγή μετακινήσεων εν πλω. Σταδιακά, οι διαστάσεις των containers παγιοποιήθηκαν στους 20 χ 8 χ 8 πόδες ή στους 40 χ 8 χ 8 και διεθνώς επικράτησαν οι συντομογραφίες TEU από το Αγγλικό Twenty- Foot Equivalent Unit για αυτά των 20 ποδών μήκους ή, FEU (Forty-Foot Equivalent Unit για αυτά των 40. Ενώ το μέγιστο επιτρεπόμενο μικτό βάρος για το TEU βάσει των διεθνώς καθιερωθέντων και του ISO, δεν μπορεί να υπερβαίνει τους περίπου 30 μετρικούς τόνους.
Σημείωση : Το «Πόδι» foot ή ft είναι μονάδα μήκους χρησιμοποιούμενη κατά περίπτωση στο Αγγλικό και το Αμερικανικό μετρικό σύστημα, ισούται με 30,48 εκατοστά και παραμένει η κύρια μονάδα μέτρησης για τις διαστάσεις των containers και επίσης για διαστάσεις ή βυθίσματα πλοίων.
Η επικράτηση των containers προχώρησε μέχρι της σχεδόν πλήρους καθιέρωσής των και είχε σαν αποτέλεσμα θεαματικές αλλαγές στην όλη διαδικασία των μεταφορών και της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού (Logistics). Τα General Cargo πλοία σταδιακά αποσύρθηκαν χωρίς να ναυπηγούνται νέα παρόμοια και το συγκεκριμένο αυτό είδος πλοίου ανήκει πλέον στην ιστορία.
Οι ναυπηγοί σχεδίασαν και τα ναυπηγεία άρχισαν να ναυπηγούν ειδικά πλοία για τη μεταφορά των containers αυξάνοντας το μέγεθος και τη χωρητικότητα τους, εξοπλισμένα με συστήματα υψηλής τεχνολογίας και πληροφορικής, ενώ βέβαια για γενικά φορτία και ειδικότερα για την εξυπηρέτηση μικρότερων λιμένων και τις μεταφορές ακανόνιστου σχήματος ή/και μεγάλου βάρους αντικειμένων, συντηρήθηκαν βελτιωμένοι σχεδιασμοί και ναυπηγήσεις εξειδικευμένων πλοίων συνήθως μικρότερου μεγέθους. Τα πλοία αυτά είναι γνωστά σαν τα “Πολλαπλού Σκοπού” ή κατά τη διεθνή ορολογία MPP (Multi-Purpose Vessels) με ειδικά χαρακτηριστικά όπως η ισχυρή ανυψωτική ισχύς των γερανών τους, πιθανόν η πρόβλεψη ειδικών συνθηκών ερματισμού και ευστάθειας, κ.α. Όμως δεν ομαδοποιήθηκαν σαν ένας συγκεκριμένος τύπος πλοίου.
Σταδιακά τα λιμάνια και τα μέσα φορτοεκφόρτωσης προσαρμόστηκαν για τη δυνατότητα χρήσης τους από τα πλοία μεταφοράς των Containers και τις απαιτήσεις εξυπηρέτησής τους, οι πλατφόρμες και τα ελαστικά των φορτηγών αυτοκινήτων για την οδική μεταφορά τους επίσης προσαρμόστηκαν σύμφωνα με το πιθανό μικτό βάρος και τις standard διαστάσεις των containers, το ύψος των γεφυρών των δρόμων και η ανθεκτικότητα των οδοστρωμάτων επίσης, ακόμα και οι διαστάσεις των θυρών των κλειστών Ferry Boats, η ενδυνάμωση και η ανθεκτικότητα του καταπέλτη τους και το καθαρό ύψος μεταξύ των καταστρωμάτων τους.
Η τελευταία όμως παράγραφος του άρθρου μας ανάγεται σε διαφορετικό κεφάλαιο και ο γράφων επιφυλάσσεται σε επόμενη ευκαιρία να επανέλθει με πλήρη αναφορά στο Containerization και τα Logιstics και κυρίως στα εξειδικευμένα πλοία.
Φωτογραφίες: Google – Wikipedia

























































