Ηράκλειο
το, ουσ.
(γεωγρ.) πρωτεύουσα του παλαιού νομού Ηρακλείου της Κρήτης, με πληθυσμό 179.302 κατοίκων [απογρ. 2021], διαθέτει σπουδαίο εμπορικό και επιβατικό λιμάνι.
Ετυμολογία
< αρχ. Ἡράκλειον < Ἡρᾰκλῆς, ὁ, συνηρ. από το Ἡρακλέης, επειδή ο ήρωας λατρευόταν στην Κρήτη με μεγαλοπρέπεια. Το μεσαίωνα η πόλη ονομάστηκε Χάν-δαξ < αραβ. Khandak [= τάφρος, χαντάκι], εξαιτίας της τάφρου με την οποία οι Άραβες περίζωσαν την πόλη. Οι Βενετοί [1204], την αποκαλούσαν Candia (παραφθορά της λ. Χάνδαξ) όνομα που διατήρησαν αργότερα και οι Τούρκοι (Kandiye). To 1822 επανήλθε η αρχ. ονομασία Ἡράκλειον.
Χάρης Παπακυριακού, Λεξικό της Θάλασσας, Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας, Αθήνα 2026, λήμμα «Ηράκλειο», σ. 342. https://navalhistory.gr/lexiko/ηρακλειο/